blog.van jochen

2. Korte beschrijving van Siegfried

In Siegfried, een zwarte idylle worden verschillende verhalen door een overkoepelend verhaal bij elkaar gebonden. Of, omdat het over een boek van Harry Mulisch gaat, worden er verschillende verhalen door een overkoepelend verhaal met elkaar in verband gebracht. Er is het verhaal van het echtpaar Falk dat in de huishouding van Hitlers buitenverblijf Berghof heeft gewerkt. Deze twee bejaarde lieden zijn door Adolf Hitler aangesteld als de pleegouders voor de zoon van Hitler en Eva Braun, Siegfried. Zij weten daardoor zo mogelijk alles over deze, voor de buitenwereld verborgen gebleven, zoon van Hitler.
Daarnaast is er (een deel van) het dagboek van Eva Braun. In dit dagboek vertelt Eva Braun over de laatste dagen van haar leven waarin zij een antwoord krijgt op de vraag waarom haar zoontje Siegfried moest sterven.
Het overkoepelende verhaal is dat van de schrijver Rudolf Herter. Deze is in Wenen voor een lezing over zijn boek De Uitvinding van de Liefde. In een televisie-interview, een dag voor de lezing, krijgt Herter het idee Adolf Hitler door middel van de fictie te verklaren, te grijpen en te begrijpen. Na die lezing ontmoet hij Ullrich en Julia Falk die hem vertellen over hun verblijf in villa Berghof, Adolf Hitler, Eva Braun en Siegfried. Het dagboek van Eva Braun komt tijdens een soort van droom tot Rudolf Herter. Daarna is Herter dood.
Dit is in het kort de inhoud van Mulisch’ roman. Op het eerste gezicht lijkt er niets bijzonders aan deze roman. En wanneer de roman slechts bestond uit de hierboven beschreven zaken, was Siegfried, een zwarte idylle ook helemaal niet zo bijzonder geweest. Natuurlijk is een verhaal over de zoon van Adolf Hitler fascinerend. Maar dan zou de roman niet meer dan fascinerende fictie geweest zijn. Mulisch laat de fictie meer dan fictie alleen zijn. In antwoord op de vraag of de scheppende fantasie de aard van dromen heeft, laat Mulisch zijn hoofdpersonage Rudolf Herter het volgende zeggen:

‘Ook dat, maar niet alleen. Zij heeft ook de aard van begrip. Daarmee lijk ik in het voetspoor te treden van uw eerbiedwaardige stadgenoot Sigmund Freud, maar dat is niet zo. Voor hem zijn dromen, dagdromen, mythen, romans en alles wat daarmee verwant is objecten waar het begrip zich op richt, maar ik bedoel dat zij zelf het begrip zijn.’[1. Siegfried, pag. 20-21]

In dit citaat ligt het deel van de roman verborgen dat ik nog niet genoemd heb, het deel waarmee Mulisch de fictie meer dan fictie alleen laat zijn. Gedurende de roman ontwikkelt Herter namelijk een filosofische en theologische theorie waarmee het fenomeen Hitler verklaard kan worden.[2. Ik gebruik hier de term fenomeen omdat het in Siegfried niet gaat om de persoon van Hitler maar het verschijnsel Hitler.] Zonder die theorie zou Siegfried niet meer zijn dan een verhaal over de zoon van Hitler. Een verhaal dat de lezer zou fascineren omdat hij het verhaal wil begrijpen. Doordat Mulisch de theorie aan de roman toevoegt, is de roman niet het object waar het begrip zich op richt, maar meer het werktuig waarmee je begrijpt.[3. Siegfried, pag. 21: Ik bedoel dat een kunstzinnige fantasie van een of andere soort niet zo zeer iets is, dat begrepen moet worden, maar eerder iets waarmee je begrijpt. Zij is een werktuig.]
Ik weet niet of de genoemde theorie het belangrijkste element van de roman is. Zij geeft de roman echter wel haar eigen karakter. Ik durf zelfs te zeggen dat – onder andere – de genoemde theorie de roman tot literatuur maakt. Herters theorie is niet zomaar een verhaal in de roman zoals het verhaal van het echtpaar Falk. Dat verhaal is inwisselbaar voor een ander. Herters theorie is juist niet inwisselbaar. Zij is niet afhankelijk van de roman, de roman is afhankelijk van haar.

Vind hier iets van